Door oplopende lerarentekorten en de opmars van onderwijstechnologieën wordt de weg vrijgemaakt voor gepersonaliseerd en flexibel onderwijs. Daarin kunnen leerlingen/studenten op eigen tempo individuele leerroutes doorlopen. Dat biedt voordelen, zowel voor de leerlingen als voor docenten en scholen. Maar het risico hiervan is dat het sociale karakter van het onderwijs verloren gaat. In het boek Teaching to Transgress uit 1994 verkondigt bell hooks een boodschap die ook nu weer urgent is: de klas is een leergemeenschap waar leerlingen/studenten en leraren niet alleen zichzelf maar elkaar vormen.
Van de achterflap
bell hooks raakt de kern van het hedendaagse onderwijs: hoe kunnen we in tijden van multiculturalisme de onderwijspraktijk herzien? Wat doen we met leraren die niet willen lesgeven en leerlingen die niet willen leren? Hoe gaan we om met racisme en seksisme in de klas?
Teaching to Transgress combineert praktische kennis van de klas met een diepgevoelde verbondenheid met de wereld van emoties en gevoelens.
(eigen vertaling en samenvatting)
De klas als leergemeenschap
In veertien essays reflecteert bell hooks op haar eigen onderwijspraktijk en laat ze zien hoe zij zelf van haar studenten leert. hooks kiest in haar werk een benadering die we nu intersectioneel noemen: lesgeven in een multiculturele samenleving betekent bewegen op het kruispunt van onder andere (anti)racisme, feminisme, seksisme.
Transgressie heeft in de letterlijke betekenis – het overschrijden van grenzen – een negatieve connotatie, zeker sinds #MeToo. hooks bedoelde deze term echter constructief: het ging haar erom grenzen te slechten en bruggen te slaan.
Wanneer de studentenpopulatie verandert, moeten leraren mee veranderen. Dat betekent niet dat zij zich volledig moeten aanpassen aan de grillen van hun pupillen. Maar op dezelfde manier blijven lesgeven als voorheen is ook geen optie meer. Leraren, stelt hooks, moeten vanuit een betrokken pedagogische houding met de studenten meebewegen om ze vanuit die relatie te motiveren om te leren.
Dat leren vindt altijd plaats in een sociale context: naast het opdoen van kennis en vaardigheden gaat onderwijs ook – en misschien wel vooral – om positie bepalen ten opzichte van elkaar, leren rekening te houden met de ander, oog te hebben voor andere perspectieven dan uitsluitend dat van jouzelf. Juist in tijden waarin we worden verleid om EdTech en AI te gebruiken voor onze individuele ontwikkeling is goed te beseffen dat die ontwikkeling nooit volledig kan zijn zonder (nabijheid van) anderen.
#DeZinVanHetBoek
Uit elk boek dat ik lees, kies ik een zin die mij erg raakt, of die de bedoeling van het boek goed verwoordt. Dat is de zin van dat boek.
Uit dit boek is dat deze zin: ‘Seeing the classroom always as a communal space enhances the likelihood of collective effort in creating and sustaining a learning community.’
Meer lezen
bell hooks (1994) – Teaching to Transgress. Education as the Practice of Freedom. New York: Routledge
(Het boek is op verschillende plekken online in zijn geheel te downloaden).