Als je in of om het onderwijs werkt, schoolgaande kinderen verzorgt, of zelf naar school gaat, dan herken je dit gevoel vast wel: de start van een schooljaar voelt véél meer als een nieuw begin dan de eerste dag na de kerstvakantie. De kerstvakantie is meer een pauze, en voor veel mensen ook nog best een drukke pauze – met alle (voorbereidingen op) de familieverplichtingen en feestelijkheden – waarna je eigenlijk de draad gewoon weer oppakt.
Voor mij voelt de zomervakantie als de echte jaarwisseling. Collega’s en klasgenoten komen tegelijk weer terug, of beginnen op een nieuwe werkplek of in nieuwe klas. Sommige leerlingen of studenten zijn centimeters gegroeid, hebben in de zomer een heel nieuw uiterlijk gekregen, of hebben door een zomerbaantje (of vakantieliefde) ook een behoorlijke persoonlijke groei doorgemaakt. Iedereen start samen op en gaat (weer) op zoek naar de nieuwe verhoudingen.
Kortom: alle reden om iedereen die nu weer een nieuwe start maakt van harte een gelukkig nieuw schooljaar te wensen! En om aan degenen die dit juist een heel moeilijk moment vinden – want sommigen zien er als een berg tegenop – heel veel sterkte te wensen. Hopelijk weet iedereen snel diens draai te vinden.
Nieuw jaar, (ver)nieuw(d) blog
Deze jaarwisseling heb ik mijn weblog dedingendebaas.nl herzien. Toen ik daar in 2016 mee begon, was ik ook net begonnen aan de lerarenopleiding Nederlands. Aanvankelijk schreef ik vooral over dat schoolvak en over nieuwswijsheid in het mbo. Later kwamen daar artikelen bij over onderwijs met ict. Inmiddels schrijf ik over scholen als (en met) een lerende instelling – wel nog steeds met focus op het mbo. Maar ik schreef ook over andere onderwerpen, zoals de Alzheimer van mijn vader, en over maatschappelijke thema´s. Dat werd een iets te eclectische mix.
Daarom heb ik nu voor alle onderwijsgerelateerde onderwerpen deze nieuwe webstek opgetuigd. Dat verklaart ook waarom er op een nieuw weblog al best veel posts staan. Op dedingendebaas.nl richt ik me op nu op hoe we (beter kunnen) mensen en samenleven.
Voor de blogliefhebbers: ik heb nog twee andere weblogs. Ook daar ben ik aan het vernieuwen geslagen. Op verzameldezinnen.nl schrijf ik over boeken en lezen, en probeer ik een andere schrijfstijl uit. En op nieuwswijsheid.nl komen binnenkort weer wat posts over journalistiek en samenleving.
Samen lerend ontwikkelen: waarom is dat belangrijk?
Terug naar dit blog. In mijn werk als intern adviseur bij een mbo begeleid ik onderwijsteams bij onderwijsvernieuwingen. Ik bewonder de collega’s om hoe zij dag in dag uit weer hun best zware opgave vervullen. Er ligt namelijk veel, heel veel, op het bord van onderwijsteams. Naast dat onderwijs zelf, is noodzakelijk om aandacht te hebben voor andere facetten – facetten die voor veel docenten voelen als overbodige en werkdrukverhogende ballast, maar die wel van belang zijn om dat goede onderwijs te kunnen verzorgen. Ik gebruik een variatie op de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum:
– Het oranje vak staat voor de koolhydraten (volkoren en aardappelen). In mijn analogie is dat het verzorgen van onderwijs
– Het groene vak staat voor de vitaminen (groente en fruit). In mijn analogie: professionalisering, formeel en informeel, individueel en als team
– Het blauwe vak staat voor drinken (water, koffie, thee). Hier: de onderwijsorganisatie en -logistiek
– Het roze vlak staat voor proteïne (peulvruchten, noten, zuivel, eventueel vlees of vis). Hier: onderwijsinnovatie en -ontwikkeling
– Het gele vlak staat voor (onverzadigde en vloeibare) oliën en vetten. Hier: kwaliteitszorg.
Bovenstaande afbeelding geeft al enigszins de veelheid van taken en verantwoordelijkheden weer, maar is verre van compleet. Elk ingrediënt op het bord is op zichzelf al weer een uitklapmenu van kennis, vaardigheden en acties die nodig zijn om in een lerende school goed onderwijs te kunnen geven. Alles is van belang om de lerende cultuur én de kwaliteit van het onderwijs te versterken.
Gelukkig is dit niet het bord van individuele docenten, maar van een docententeam. Niet elke docent hoeft alles even goed te kunnen: in een team kun je taken en verantwoordelijkheden verdelen. Je bepaalt samen wie wat opschept. Wat de een niet te hachelen vindt, is voor de ander niet te versmaden. Ook hoeft niet alles tegelijk: als team bepaal je samen al tafelend wie wat wanneer doet. Ga je het onderwijs vernieuwen, dan doe je dat het beste incrementeel – net als bij eten: hap voor hap. Wel is belangrijk om met elkaar te kauwen op te maken keuzes: door met elkaar het goede gesprek te voeren over wanneer sprake is van goed onderwijs, en hoe daar goed invulling aan te geven.
En het mooie is: teams staan daarin niet alleen. In heel het land richten mbo’s, hbo’s en universiteiten Centers for Teaching and Learning (CTL) in, diensten die onderwijsteams bijstaan bij het verwezenlijken van hun doelen. Zo ook bij het Nova College, waar ik werk. Bij ons ligt wat we in het CTL gaan doen in het verlengde van wat we nu al doen vanuit de diensten Onderwijs & Kwaliteit HR / De Nova Academie en de Innovatielabs: we versterken teams in het mogelijk maken van hun eigen plannen, in professionalisering en in het leren van en tussen teams. Je kunt zo’n CTL zien als het bestek dat vernieuwingen behapbaar maakt.
Ik bemerk wel eens wat weerstand bij docenten die liever zelfstandig aan de slag gaan. Ieder heeft zijn eigen werkwijze, favoriete momenten om te werken, maakt graag zelfstandig keuzes (want is autonoom). En alleen ga je sneller. Maar niet voor niets eindigt het gezegde met ‘samen kom je verder.’ Want als je samen onderwijs ontwikkelt, dan leer je ook van elkaar. En wanneer je dat doet, maak je samen beter doordachte keuzes waar de studenten het meeste aan hebben.
Dit is ook de essentie van samen lerend ontwikkelen: zodra docenten aan de slag gaan met het ontwikkelen van onderwijs, zijn ze bezig met hun eigen ontwikkeling – en wanneer ze dit met elkaar doen, wordt het onderwijs daar beter van. Daar komt wel wat bij kijken, en het is vaak genoeg verrekte lastig. Dat is waar het in de blogposts op deze site over gaat.
Lees en reageer vooral, en voor komend jaar: leer smakelijk!