Toen ik voor het eerst in een tamelijk grote organisatie werkte (met meer dan 300 collega’s), verbaasde het mij hoezeer een organisatie bezig kon zijn met het zijn van een organisatie, zowel in de zin van wat het wezen van de organisatie was, als in die van het praktische reilen en zeilen. Het stoorde mij zelfs enigszins. Ik had, net als mijn collega’s, ongelooflijk veel op het bord liggen en al snel te weinig tijd om alles te doen, dus ik wilde ‘gewoon aan de slag’ en vond al die overleggen maar tijdrovend. Later ging ik beseffen hoe belangrijk het was om wel bewust werk te maken van de organisatie. Pas als dat is gebeurd – en als dat blijft gebeuren – kunnen de mensen in die organisatie werk maken van hun werk. Een goede organisatie is een lerende organisatie. En in een lerende organisatie werken lerende teams. Veranderkundige Thijs Homan zet uiteen wat erbij komt kijken om teamleren mogelijk te maken.
Van de achterflap
Het managen van kennis en het creëren van onderscheidende organisatiecompetenties zijn twee belangrijke bronnen voor duurzaam concurrentievoordeel. Teams die de competenties bezitten om op innovatieve wijze kennis te creëren en te leren, vormen hiervoor een van de belangrijkste bouwstenen. Het is dan ook van belang voor degenen die in en met teams werken om meer over de lerende kant van het teamfunctioneren te weten.
‘Teamleren’ is een van de eerste boeken waarin het leren van teams centraal staat. De jarenlange praktijkervaring Thijs Homan wordt gekoppeld aan literatuur over teams. Het boek biedt een integrale theoretische verkenning van de mechanismen en dynamieken die samenhangen met teamleren. Vanuit diverse disciplines worden basisconcepten verzameld voor het beschrijven analyseren en begeleiden van teamleerprocessen. Deze concepten worden geïntegreerd in een conceptueel kader voor teamleren. Met dit kader kunnen concrete teamleerprocessen vanuit een nieuw en geïntegreerd perspectief worden bestudeerd. Vervolgens richt dit boek zich op het begeleiden van teamleerprocessen. Het biedt een referentiekader met handvatten voor de keuze van interventies, methoden en learning tools. ‘Teamleren’ is bedoeld voor iedereen die in en met teams werkt, zoals adviseurs, managers en facilitators, maar ook voor diegenen die zich bezighouden met onderzoek naar organisationeel leren en lerende organisaties.
Naslagwerk
Teamleren kun je gerust een klassieker noemen, in ieder geval voor wie zich bezighoudt met veranderingsprocessen in organisaties. Homan biedt een breed spectrum aan zienswijzen op hoe teams leren. Hij geeft niet echt een onderbouwing van de aanname dat leren van belang is voor het goed functioneren van teams. Wel geeft hij die voor hoe dat leren eruit kan zien, en vooral welke factoren daar allemaal op van invloed zijn. Groepsprocessen, teamdynamieken, mentale modellen, het ontstaan van collectieve betekenisstructuren, de relaties binnen teams en tussen teams, de verhouding tot de bredere organisatie; het passeert allemaal de revue.
Homan maakt het de lezer niet makkelijk: voor zijn uitleg van de werking van teamprocessen leunt hij bijvoorbeeld zwaar op de chaostheorie, en hij gebruikt analogieën die soms complexer zijn dan de materie die hij probeert aan de hand van zo’n analogie juist te verduidelijken. Het zij hem vergeven, omdat het allemaal wel waanzinnig interessant is.
Tegelijk is de vraag hoe dit alles nu in de praktijk toe te passen. Homan stelt zelf weliswaar dat zijn boek juist daarvoor is bedoeld en wijdt een hoofdstuk aan het faciliteren van teamleren. Dat blijft naar mijn idee nog een behoorlijk hoog theoretisch gehalte hebben. Het gaat nog weinig over hoe je dat teamleren dan in de praktijk organiseert, het een plek geeft in werkprocessen, hoe je monitort wat het effect is van dat leren op het primaire proces. Ergens is begrijpelijk dat Homan daarvan wegblijft: het zal te veel per organisatie verschillen, dus is het aan leidinggevenden om daar met hun teams zelf invulling aan te geven. Daarom zie ik dit toch vooral als een interessant naslagwerk dat helpt om bepaalde processen, ontwikkelingen of relaties te duiden.
#DeZinVanHetBoek
Uit elk boek dat ik lees, kies ik een zin die mij erg raakt, of die de bedoeling van het boek goed verwoordt. Het kan ook zijn dat die zin juist aansluit bij actuele gebeurtenissen of discussies in de samenleving. Uit dit boek koos ik deze zin:
‘Het leren van een team is een voorwaarde voor duurzame effectiviteit van dat team.’
Zie ook Op zoek naar de zin van het boek.
Bronnen
Thijs Homan (2007) – Teamleren. Theorie en facilitatie. Den Haag: Academic Service
Website van Thijs Homan
Zie ook mijn bespreking van Grip op de minisamenleving van Ilias el Hadioui, over hoe docententeams kunnen werken aan een collectieve vertrouwen in hun gezamenlijke kunnen
Dit is een bewerking van een boekbespreking die ik oorspronkelijk op 5 maart 2023 plaatste op www.goodreads.com